Chiều nay, phòng khám của tôi tiếp nhận một nam thanh niên vừa tròn 18 tuổi.
Cậu bước vào với vẻ khá ngại ngùng.Sau vài phút im lặng, cậu mới nhỏ giọng:
"Bác sĩ ơi, mấy hôm nay ở chỗ kín của em nổi một nốt đỏ. Em nghĩ bị dị ứng nên không để ý. Nhưng sau đó mọc thêm mấy nốt nữa, lại ngứa nên em lo quá."
Tôi bắt đầu hỏi bệnh như thường lệ: Em đã từng quan hệ tình dục chưa?
Cậu trả lời rất nhanh:"Dạ chưa ạ."
Khi thăm khám, những tổn thương ở vùng sinh dục khiến tôi nghĩ nhiều đến tổn thương dạng sùi sinh dục do virus HPV - căn bệnh lây truyền chủ yếu qua hoạt động tình dục.
Trong lúc khám, cậu vẫn không giấu được vẻ băn khoăn: "Hay em bị do đi bơi hả bác sĩ?" Rồi cậu kể tiếp:
"Mấy hôm trước em đi biển với gia đình, dùng khăn tắm của khách sạn. Có khi nào lây từ đó không?"
Đây không phải lần đầu tôi nghe câu hỏi ấy.Thực tế, rất nhiều bạn trẻ vẫn nghĩ sùi mào gà có thể dễ dàng lây từ hồ bơi, nhà vệ sinh công cộng hay dùng chung khăn tắm.Tôi giải thích với cậu:
"Virus HPV không dễ lây qua những tiếp xúc sinh hoạt thông thường. Phần lớn trường hợp mắc bệnh là do tiếp xúc tình dục với người mang virus."
Cậu vẫn khẳng định: "Nhưng em chưa từng quan hệ."
Tôi tiếp tục trò chuyện. Không phải để tìm lỗi của cậu. Mà để tìm đúng nguyên nhân.Tôi hỏi:
"Em có từng đi massage không?"
Cậu gật đầu.Tôi cười nhẹ: "Massage thư giãn thôi, hay có sử dụng thêm dịch vụ A-Z, hay A-Y thôi?"
Cậu im lặng vài giây. Rồi lí nhí: "Dạ... có."
Tôi hỏi tiếp: "Có quan hệ không?"
Cậu lắc đầu ngay."Không đâu bác sĩ. Chỉ... nhân viên dùng miệng thôi."
Sau đó cậu nói thêm một câu khiến tôi nhớ mãi:
"Em nghĩ như vậy đâu được gọi là quan hệ tình dục."
Đó chính là khoảng trống kiến thức mà rất nhiều bạn trẻ đang gặp phải. Không chỉ "kiểu truyền thống" mới là quan hệ tình dục. Trong suy nghĩ của không ít thanh thiếu niên, chỉ khi quan hệ qua đường âm đạo mới được coi là quan hệ tình dục.
Vì vậy, nhiều bạn cho rằng quan hệ bằng miệng (oral sex), quan hệ qua đường hậu môn (anal sex), kích thích bộ phận sinh dục bằng miệng hoặc các hình thức tiếp xúc tình dục khác chỉ là "ở bên ngoài", không có nguy cơ mắc bệnh.
Đó là một quan niệm sai lầm.
Thực tế, mọi hình thức tiếp xúc tình dục có sự tiếp xúc trực tiếp giữa niêm mạc, vùng sinh dục hoặc dịch tiết đều có nguy cơ lây truyền các bệnh lây truyền qua đường tình dục, bao gồm:
- Sùi mào gà (HPV)
- Lậu
- Giang mai
- Herpes sinh dục
- Chlamydia
- HIV (nguy cơ thấp hơn nhưng vẫn có thể xảy ra trong một số trường hợp)
Chính vì thiếu kiến thức, nhiều bạn luôn khẳng định "chưa từng quan hệ", trong khi thực tế vẫn có nguy cơ phơi nhiễm.
Điều khiến tôi trăn trở không phải là bệnh...
Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn là cậu bé ấy hoàn toàn không biết mình đang có nguy cơ.
Không phải vì cậu chủ quan.
Mà vì chưa từng được trang bị đầy đủ kiến thức chăm sóc sức khoẻ sinh sản.Nhiều bạn trẻ ngày nay biết rất nhiều điều trên Internet.Nhưng lại thiếu những kiến thức cơ bản về sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục an toàn.
Các em biết tránh thai. Nhưng chưa hiểu thế nào là hành vi tình dục.Các em biết sợ mang thai. Nhưng lại không nghĩ đến nguy cơ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục. Đó mới là điều rất đáng lo.
Là bác sĩ nam khoa, tôi luôn muốn gửi đến các bạn trẻ vài lời nhắn.
- Đừng định nghĩa "quan hệ tình dục" quá hẹp.
Quan hệ bằng miệng, quan hệ qua đường hậu môn hay bất kỳ hành vi tiếp xúc tình dục nào đều có thể làm lây truyền các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Đừng xấu hổ khi đi khám.
Những nốt sùi nhỏ, mụn bất thường, ngứa, loét, chảy dịch... đều là lý do chính đáng để gặp bác sĩ. Đi khám sớm giúp việc điều trị đơn giản và hiệu quả hơn.
- Trung thực với bác sĩ là cách bảo vệ chính mình.
Bác sĩ không phán xét người bệnh. Chúng tôi chỉ cần biết đúng thông tin để đưa ra chẩn đoán và hướng điều trị phù hợp.
- Chủ động phòng bệnh.
- Tiêm vắc xin HPV nếu còn trong độ tuổi phù hợp theo khuyến cáo.
- Quan hệ tình dục an toàn, sử dụng bao cao su đúng cách (lưu ý rằng bao cao su giúp giảm nguy cơ nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây HPV do virus có thể tồn tại ở vùng da không được che phủ).
- Không quan hệ khi bản thân hoặc bạn tình có dấu hiệu bất thường ở cơ quan sinh dục.
- Khám sức khỏe sinh sản định kỳ nếu đã có hoạt động tình dục.
- Khi có dấu hiệu bất thường, đừng tự tìm cách điều trị trên mạng.
Không ít bạn vì ngại đi khám đã tự mua thuốc bôi, đốt tại cơ sở không chuyên khoa hoặc áp dụng các mẹo dân gian, khiến tổn thương lan rộng, tăng nguy cơ biến chứng và kéo dài thời gian điều trị.
Kiến thức đúng là "vắc xin" đầu tiên bảo vệ sức khỏe
Cậu thanh niên 18 tuổi hôm ấy ra về với kế hoạch điều trị và một điều quan trọng hơn cả:
Đó là cậu đã hiểu rằng sức khỏe sinh sản không chỉ là chuyện mang thai hay không mang thai.
Đó còn là trách nhiệm với chính bản thân mình. Là bác sĩ, tôi luôn mong các bạn trẻ sẽ không phải nói câu:
"Em không biết..." khi đã mắc bệnh.
Bởi trong rất nhiều trường hợp, kiến thức đúng chính là liều "vắc xin" đầu tiên giúp mỗi người tự bảo vệ sức khỏe sinh sản của mình.
( viết theo nhân vật thực tế tại Khoa phòng khám sản phụ khoa chăm sóc sức khoẻ sinh sản và nam học - 38 Cảm Hội - BSCKII Tạ Việt Cường)
Thu Linh - Phòng Truyền thông