Chậm kinh, đau bụng âm ỉ hoặc ra máu âm đạo bất thường có thể là những dấu hiệu đầu tiên của thai ngoài tử cung. Đây là một biến chứng sản khoa nguy hiểm, có thể gây vỡ khối thai, chảy máu trong ổ bụng, đe dọa sức khỏe và tính mạng người phụ nữ nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời.
Khi phôi thai làm tổ không đúng vị trí
Trong một thai kỳ bình thường, trứng sau khi thụ tinh sẽ di chuyển về buồng tử cung và làm tổ tại niêm mạc tử cung. Tuy nhiên, vì nhiều nguyên nhân, phôi thai có thể làm tổ và phát triển bên ngoài buồng tử cung. Tình trạng này được gọi là thai ngoài tử cung.
Vị trí thường gặp nhất là vòi tử cung (vòi trứng). Ngoài ra, thai có thể làm tổ tại buồng trứng, cổ tử cung, ổ bụng hoặc một vị trí đặc biệt là vết mổ lấy thai cũ.
Thai ngoài tử cung không thể phát triển thành một thai kỳ bình thường. Khi khối thai lớn dần, vị trí làm tổ có thể bị tổn thương, gây chảy máu. Đặc biệt, trường hợp khối thai bị vỡ có thể dẫn đến xuất huyết trong ổ bụng, sốc mất máu, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.
Theo ThS.BS Nguyễn Thị Minh Thanh - Trưởng khoa Khám Chuyên gia, Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội, thai ngoài tử cung là một trong những tình trạng sản khoa cần được phát hiện sớm và xử trí đúng thời điểm. Trên thực tế, biểu hiện bệnh ở mỗi người không giống nhau. Có trường hợp được phát hiện khi mới xuất hiện dấu hiệu bất thường, nhưng cũng có người nhập viện khi khối thai đã vỡ, cần can thiệp cấp cứu.
Ba dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua
Thai ngoài tử cung thường có ba biểu hiện điển hình: chậm kinh, đau bụng và ra máu âm đạo bất thường.
-Chậm kinh: đây có thể là dấu hiệu đầu tiên khiến phụ nữ nghĩ đến việc mang thai, đặc biệt ở những người có chu kỳ kinh nguyệt đều. Tuy nhiên, chậm kinh đơn thuần không đủ để xác định vị trí thai làm tổ.
-Đau bụng: người bệnh có thể đau âm ỉ hoặc đau từng cơn ở vùng bụng dưới, thường lệch về một bên hố chậu. Khi khối thai phát triển hoặc xảy ra biến chứng, cơn đau có thể tăng lên, đột ngột và dữ dội.
-Ra máu âm đạo bất thường: máu thường có màu sẫm, lượng ít, ra từng đợt hoặc kéo dài sau khi chậm kinh. Nhiều phụ nữ dễ nhầm biểu hiện này với kinh nguyệt không đều hoặc dấu hiệu dọa sảy thai.
Đặc biệt, nếu xuất hiện tình trạng đau bụng dữ dội, chóng mặt, hoa mắt, vã mồ hôi, da xanh tái, đau vùng vai hoặc ngất xỉu, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế cấp cứu ngay. Đây có thể là những dấu hiệu cảnh báo khối thai đã vỡ, gây chảy máu trong ổ bụng và nguy cơ sốc mất máu.
Không phải trường hợp thai ngoài tử cung nào cũng có đầy đủ các triệu chứng kể trên. Một số phụ nữ gần như không có biểu hiện rõ ràng trong giai đoạn đầu. Vì vậy, khi thử thai dương tính kèm đau bụng hoặc ra máu bất thường, chị em không nên tự theo dõi tại nhà mà cần đến cơ sở y tế chuyên khoa.
Chẩn đoán cần kết hợp siêu âm và xét nghiệm
Việc xác định thai ngoài tử cung cần kết hợp giữa thăm khám lâm sàng, xét nghiệm máu định lượng beta-hCG và siêu âm.
Trong đó, siêu âm đầu dò âm đạo có vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí túi thai, đánh giá tử cung, hai phần phụ và tình trạng dịch trong ổ bụng. Xét nghiệm beta-hCG giúp bác sĩ theo dõi diễn biến thai kỳ, đặc biệt trong những trường hợp chưa xác định được vị trí thai qua lần siêu âm đầu tiên.
Một điểm cần lưu ý là không phải cứ siêu âm chưa thấy túi thai trong buồng tử cung là có thể khẳng định thai ngoài tử cung. Với những trường hợp thai còn quá sớm, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm beta-hCG và siêu âm kiểm tra lại theo thời điểm phù hợp để đưa ra chẩn đoán chính xác.
Việc theo dõi này rất quan trọng nhằm tránh bỏ sót thai ngoài tử cung, đồng thời hạn chế can thiệp không cần thiết khi chưa đủ căn cứ chẩn đoán.
Điều trị tùy thuộc vào tình trạng của từng người bệnh
Không có một phương pháp điều trị chung cho tất cả trường hợp thai ngoài tử cung. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào vị trí làm tổ, kích thước khối thai, nồng độ beta-hCG, tình trạng huyết động, triệu chứng và khả năng theo dõi của người bệnh.
Hiện nay, các phương pháp xử trí chủ yếu gồm theo dõi bảo tồn, điều trị nội khoa và phẫu thuật.
Theo dõi bảo tồn: Một số trường hợp được phát hiện rất sớm, người bệnh ổn định, không có triệu chứng đáng kể, nồng độ beta-hCG thấp và có xu hướng giảm có thể được bác sĩ cân nhắc theo dõi mà chưa cần can thiệp ngay. Trong quá trình này, người bệnh phải xét nghiệm beta-hCG định kỳ cho đến khi hormone thai kỳ trở về mức âm tính. Việc theo dõi chỉ được thực hiện khi đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn và có khả năng tái khám đầy đủ.
Điều trị nội khoa: Methotrexate (MTX) là thuốc được sử dụng nhằm ngăn chặn sự phát triển của các tế bào thai. Theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, phương pháp này được cân nhắc đối với những trường hợp đáp ứng các tiêu chuẩn lựa chọn như: khối thai chưa vỡ, người bệnh có huyết động ổn định, kích thước khối thai dưới 3,5 cm, không có hoạt động tim thai và nồng độ beta-hCG dưới 5.000 mIU/ml.
Sau khi sử dụng thuốc, người bệnh cần được theo dõi chặt chẽ công thức máu, chức năng gan, thận và nồng độ beta-hCG. Với phác đồ đơn liều, bác sĩ đánh giá mức giảm beta-hCG từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 7 sau tiêm. Nếu nồng độ beta-hCG giảm ít nhất 15%, người bệnh tiếp tục được theo dõi. Trường hợp mức giảm không đạt yêu cầu, bác sĩ sẽ cân nhắc tiêm thêm Methotrexate hoặc chuyển sang phương pháp phẫu thuật.
Việc theo dõi beta-hCG được duy trì cho đến khi chỉ số xuống dưới 10 mIU/ml theo hướng dẫn điều trị.
Điều trị ngoại khoa: Phẫu thuật được chỉ định khi khối thai đã vỡ, người bệnh có dấu hiệu chảy máu trong ổ bụng, huyết động không ổn định hoặc không phù hợp với các phương pháp điều trị khác.
Tùy tình trạng tổn thương, bác sĩ có thể lựa chọn phẫu thuật nội soi hoặc mổ mở để xử trí khối thai, cầm máu và bảo đảm an toàn cho người bệnh. Trong một số trường hợp, vòi tử cung có thể được bảo tồn; ở những trường hợp tổn thương nghiêm trọng, bác sĩ có thể phải cắt bỏ vòi tử cung bên có khối thai.
Đối với thai làm tổ tại vết mổ lấy thai cũ, đây là một thể bệnh đặc biệt, có nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Người bệnh cần được chẩn đoán sớm và có phương án điều trị phù hợp tại cơ sở y tế chuyên khoa.
Chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mang thai ngoài tử cung như tiền sử viêm nhiễm vùng chậu, viêm vòi tử cung, từng mắc thai ngoài tử cung, phẫu thuật vòi tử cung, lạc nội mạc tử cung, hút thuốc lá hoặc thực hiện các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.
Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp đều xác định được nguyên nhân. Ngay cả những phụ nữ không có yếu tố nguy cơ cũng có thể gặp tình trạng này.
Để hạn chế nguy cơ, phụ nữ nên chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe sinh sản:
- Quan hệ tình dục an toàn, phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể gây viêm nhiễm vùng chậu.
- Khám và điều trị sớm các bệnh lý viêm nhiễm phụ khoa, đặc biệt là những bệnh có nguy cơ ảnh hưởng đến vòi tử cung.
- Thông báo với bác sĩ về tiền sử thai ngoài tử cung, phẫu thuật vòi tử cung hoặc các bệnh lý phụ khoa trước khi có kế hoạch mang thai.
- Khi phát hiện có thai, nên thăm khám sớm để xác định vị trí túi thai, nhất là với những người từng có tiền sử thai ngoài tử cung.
Đối với phụ nữ đã điều trị thai ngoài tử cung, thời điểm mang thai trở lại cần được bác sĩ tư vấn dựa trên phương pháp điều trị và tình trạng hồi phục. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, người bệnh sau điều trị thai ngoài tử cung được khuyến cáo chờ 6 tháng trước khi mang thai trở lại.
Thai ngoài tử cung là biến chứng sản khoa nguy hiểm nhưng có thể được phát hiện và xử trí hiệu quả nếu người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời. Điều quan trọng là không chủ quan với những dấu hiệu bất thường trong giai đoạn đầu thai kỳ, bởi phát hiện càng sớm, cơ hội điều trị an toàn và bảo tồn khả năng sinh sản càng được nâng cao.
Khi có dấu hiệu nghi ngờ thai ngoài tử cung, phụ nữ cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, chẩn đoán và tư vấn xử trí kịp thời.
Mọi nhu cầu thăm khám xin liên hệ:
Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội
Tổng đài đặt khám: 1900 6922
Địa chỉ:
• Số 929 La Thành, Phường Láng, Hà Nội
• Số 38 Cảm Hội, Phường Hai Bà Trưng, Hà Nội
• Số 10 Quang Trung, Phường Hà Đông, Hà Nội
• Số 88–90 Lê Lợi, Phường Hà Đông, Hà Nội
Thu Linh - Phòng Truyền thông